Je buurman zet zomaar een houten huisje van vijfenzeventig vierkante meter in zijn achtertuin, zonder vergunning, zonder dat er een zorgindicatie aan te pas komt. Klinkt dat nu nog vergezocht? Vanaf 2027 is dat precies wat er verandert voor duizenden Nederlandse tuinen.
De Eerste Kamer werkt aan de laatste stap van de Wet versterking regie volkshuisvesting, en een belangrijk onderdeel daarvan raakt rechtstreeks iedereen die weleens droomde van een tweede woning op eigen erf, voor kinderen, ouders of stiefkinderen. Wat er precies verandert, wanneer het ingaat en wat je er nu al mee kunt, zet ik op een rij.
Wat een mantelzorgwoning nu mag
Sinds de Omgevingswet in 2024 van kracht ging, geldt een mantelzorgwoning als een bijbehorend bouwwerk. In veel gevallen heb je daarvoor geen omgevingsvergunning nodig, maar dan moet je wel aan een rits voorwaarden voldoen. De woning mag alleen op het achtererf staan, bouwen aan de voor- of zijkant van je huis is altijd vergunningplichtig. Staat het bouwwerk minder dan vier meter van je hoofdwoning, dan mag het niet hoger zijn dan vijf meter en sowieso nooit hoger dan het huis zelf.
Het addertje onder het gras: je moet aantonen dat er daadwerkelijk mantelzorg nodig is. Gemeenten vragen vaak een verklaring van een huisarts of wijkverpleegkundige, en die zorgbehoefte moet er al zijn op het moment dat je de woning plaatst. Vast van plan zijn om ooit voor je moeder te gaan zorgen is niet genoeg. Check je gemeentelijk beleid dus altijd vooraf, want wat vergunningvrij is verschilt nu nog flink per gemeente.
De familiewoning die zonder zorgindicatie mag
Met de nieuwe wet verdwijnt die eis. Een familiewoning voor eerstegraads familieleden, dus ouders, kinderen of stiefkinderen, mag straks vergunningvrij op je achtererf staan zonder dat er sprake hoeft te zijn van mantelzorg. Je kind dat net uit huis wil, maar de woningmarkt niet vertrouwt? Dat is straks voldoende reden.
Ook de verwijderplicht verdwijnt. Nu moet je de mantelzorgwoning weghalen zodra de zorgsituatie stopt, bijvoorbeeld na een overlijden. Onder de nieuwe regels mag een ander eerstegraads familielid er gewoon in blijven wonen. Daarnaast komt er een landelijke regeling in plaats van honderden gemeentelijke varianten, wat betekent dat de regels straks overal hetzelfde zijn, van Groningen tot Maastricht.
Waarom het nog niet vandaag kan
De Wet versterking regie volkshuisvesting trad op 1 juli 2026 al in werking, maar de vergunningsvrije regeling voor mantelzorg- en familiewoningen is daar geen automatisch onderdeel van. Die regels komen in een apart uitvoeringsbesluit, en de verwachting is dat dat besluit pas op 1 januari 2027 ingaat. Tot die tijd gelden gewoon de huidige gemeentelijke regels, inclusief de zorgverklaring.
Reken er dus niet op voor een bouwplan dat je nu al wilt indienen. Wil je zeker weten wat er in jouw gemeente geldt en wanneer de nieuwe regeling van kracht wordt, dan is de status van het wetsvoorstel op eerstekamer.nl de beste plek om te volgen.
Wat blijft hetzelfde
De nieuwe regels betekenen niet dat alles zomaar mag. De maximale oppervlakte, bouwhoogte en technische bouwvoorschriften blijven gewoon gelden, net als de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Ook moet de woning nog steeds op het achtererf staan en aan de gebruikelijke afstandseisen voldoen. Vergunningvrij betekent hier vooral dat je geen zorgindicatie meer hoeft aan te tonen, niet dat je een villa van twee verdiepingen kunt neerzetten zonder dat iemand daar iets van vindt.
Voor de actuele basisregels rond mantelzorg blijft de Rijksoverheid de eerste plek om te checken, ook na 2027.
Zo bereid je je nu al voor op de familiewoning
Ook al gaat de regeling pas in 2027 in, je kunt nu al voorwerk doen. Meet je achtererf op en kijk hoeveel ruimte je daadwerkelijk hebt binnen de bestaande afstandseisen. Praat met je gemeente over hun huidige beleid, want sommige gemeenten lopen nu al vooruit op de nieuwe regels. Overweeg ook een prefab-optie, veel bouwers van tuinwoningen werken met kant-en-klare modules die binnen een paar weken staan zodra je groen licht hebt.
Bouw je de woning energiezuinig op, dan pak je twee vliegen in een klap. Een goed geisoleerde familiewoning kost minder aan verwarming en verhoogt de waarde van je perceel. Wil je daar meer over weten, lees dan ook ons artikel over je woning verduurzamen. En mocht je twijfelen of de investering het waard is, een goed uitgevoerde verbouwing levert gemiddeld bijna vijftig procent waardestijging op, en een extra woonruimte op je erf telt daarbij zeker mee.
Het belangrijkste is geduld. De wet ligt er, de datum staat min of meer vast, maar tot 1 januari 2027 gelden de oude regels gewoon door. Wie nu voorbereid is, kan zodra het besluit ingaat als eerste aan de slag.